«Το δάσος πλησιάζει σε σημείο από το οποίο δεν μπορεί να αυτοσυντηρηθεί»
Το τροπικό δάσος του Αμαζονίου στη Βραζιλία έχει απολέσει μέσα σε τέσσερις δεκαετίες έκταση σχεδόν ίση με αυτήν της Ισπανίας και πλησιάζει πλέον το «σημείο χωρίς επιστροφή», προειδοποιεί το δίκτυο επιτήρησης MapBiomas. Σύμφωνα με τα δορυφορικά δεδομένα που ανέλυσε το δίκτυο, το οποίο αποτελείται από ΜΚΟ, πανεπιστήμια και εταιρείες τεχνολογίας, από το 1985 έως το 2024 καταστράφηκαν 49,1 εκατομμύρια εκτάρια (491.000 τ.χλμ.) τροπικού δάσους.
«Το δάσος πλησιάζει σε σημείο από το οποίο δεν μπορεί να αυτοσυντηρηθεί», τόνισε ο ερευνητής του MapBiomas, Μπρούνου Φεχέιρα, υπογραμμίζοντας ότι όταν οι απώλειες ξεπεράσουν το 20%-25% της βλάστησης, ο κύκλος των βροχών διαταράσσεται και μεγάλες εκτάσεις τείνουν να μετατραπούν σε σαβάνες.
Η Βραζιλία, που τον Νοέμβριο θα φιλοξενήσει την COP30 του ΟΗΕ για το κλίμα στην πόλη Μπελέμ, κατέχει περίπου το 60% του Αμαζονίου, δηλαδή 421 εκατομμύρια εκτάρια (4,2 εκατ. τ.χλμ.).
Το 2024, η επιφάνεια που έχει επηρεαστεί από ανθρώπινες δραστηριότητες –κυρίως αγροτικές– έφθασε το 15,3%. Παράλληλα, οι εκτάσεις για κτηνοτροφία έχουν πενταπλασιαστεί από το 1985, φτάνοντας τα 56,1 εκατ. εκτάρια (561.000 τ.χλμ.).
Αποψίλωση και κλιματική αλλαγή
Ο Αμαζόνιος παίζει καθοριστικό ρόλο στην απορρόφηση αερίων του θερμοκηπίου που προκαλούν την κλιματική αλλαγή. Ωστόσο, η αποψίλωση αυξήθηκε κατά 4% από τον Αύγουστο 2024 έως τον Ιούλιο 2025, εξαιτίας κυρίως των καταστροφικών πυρκαγιών που εντάθηκαν από την ιστορική ξηρασία στη χώρα.
Παρά την πρόσφατη αύξηση, οι απώλειες έχουν μειωθεί αισθητά μετά την επιστροφή στην εξουσία του προέδρου Λουίς Ινάσιου Λούλα ντα Σίλβα τον Ιανουάριο του 2023, σε σύγκριση με τις δραματικές αυξήσεις που είχαν καταγραφεί επί προεδρίας του ακροδεξιού Ζαΐχ Μπολσονάρου.
Τα τροπικά δάση καταστρέφονται με ρυθμούς ρεκόρ
Τα τροπικά δάση του κόσμου, τα οποία αποτελούν κρίσιμο ανάχωμα απέναντι στην κλιματική αλλαγή, εξαφανίστηκαν με τον ταχύτερο ρυθμό που έχει καταγραφεί ποτέ πέρυσι, σύμφωνα με νέα δορυφορική ανάλυση.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι 67.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα (26.000 τετραγωνικά μίλια) παρθένων, παλαιών δασών χάθηκαν το 2024 – έκταση σχεδόν όσο η Δημοκρατία της Ιρλανδίας ή 18 γήπεδα ποδοσφαίρου το λεπτό.
Οι πυρκαγιές αποτέλεσαν την κυριότερη αιτία, ξεπερνώντας για πρώτη φορά τις εκχερσώσεις για γεωργική χρήση, με τον Αμαζόνιο να δέχεται το μεγαλύτερο πλήγμα εν μέσω ξηρασίας-ρεκόρ. Την ίδια στιγμή, στη Νοτιοανατολική Ασία καταγράφηκε σχετική πρόοδος, με κυβερνητικές πολιτικές να συμβάλλουν στον περιορισμό της αποψίλωσης.
Τα τροπικά δάση αποθηκεύουν τεράστιες ποσότητες άνθρακα, εκατοντάδες δισεκατομμύρια τόνους, στους κορμούς και τα εδάφη τους. Το νέο παγκόσμιο ρεκόρ απώλειας δασών όμως, εντείνει τις ανησυχίες για την ανθεκτικότητά τους στον ταχέως θερμαινόμενο πλανήτη. Πολλοί επιστήμονες προειδοποιούν ότι περιοχές όπως ο Αμαζόνιος ίσως πλησιάζουν ένα «σημείο καμπής», μετά το οποίο η παρακμή τους θα είναι μη αναστρέψιμη.
«Η ιδέα του σημείου καμπής είναι, κατά τη γνώμη μου, ολοένα και πιο σωστή», δήλωσε ο καθηγητής Matthew Hansen, συν-διευθυντής του εργαστηρίου GLAD του Πανεπιστημίου του Μέριλαντ, που παράγει τα σχετικά δεδομένα.
Ο καθηγητής Hansen χαρακτήρισε τα ευρήματα «τρομακτικά» και προειδοποίησε για το ενδεχόμενο «σαβανοποίησης» των τροπικών δασών, κατά την οποία αυτά μετατρέπονται μόνιμα σε σαβάνα. «Είναι ακόμα μια θεωρία, αλλά νομίζω ότι είναι όλο και πιο εύλογη κοιτάζοντας τα δεδομένα».