Σε μια εποχή όπου η πίεση της καθημερινότητας, τα ψυχοσωματικά τραύματα και η συλλογική αστάθεια μας ωθούν στα όριά μας, ο Γκαμπόρ Ματέ φέρνει σοφία και εμπειρία δεκαετιών .
Το τραύμα είναι μια βαθιά επιδραστική εμπειρία που μπορεί να προκαλέσει σοβαρή συναισθηματική και σωματική δυσφορία. Μπορεί να οδηγήσει σε ποικίλα συμπτώματα όπως άγχος, κατάθλιψη, αϋπνία και κατάχρηση ουσιών. Οι επιζώντες του τραύματος αντιμετωπίζουν συχνά προκλήσεις στη ρύθμιση των συναισθημάτων τους, στη διαχείριση του στρες και στη διατήρηση υγιών σχέσεων. Ωστόσο, είναι δυνατόν να θεραπευτούν από το τραύμα με τη βοήθεια της διερεύνησης της αυτοσυμπόνιας, μιας τεχνικής που αναπτύχθηκε από τον Dr. Gabor Maté.
Ο Γκαμπόρ Ματέ είναι ουγγροκαναδός γιατρός, συγγραφέας και δημόσιος ομιλητής. Μπορεί κανείς να τον πει σύγχρονο γκουρού και θα πέσει μέσα. Μπορεί να τον χαρακτηρίσει ροκ σταρ και δεν θα σφάλλει. Πάντα αγαπούσα τον Γκαμπόρ Ματέ για τη σοφία του και την επιστημοσύνη του σχετικά με τη θεραπεία του τραύματος. Τώρα, με τη γενναία του στάση απέναντι στη γενοκτονία των Παλαιστινίων, τον λατρεύω και για τον ακομπλεξάριστο ανθρωπισμό του.
Σίγουρα, τα βιβλία αυτοβοήθειας που γράφει επηρεάζουν εκατομμύρια ανθρώπους – γνωστούς και μη. Ο λογαριασμός του στο Instagram αριθμεί 1,4 εκατ. ακόλουθους και καθημερινά μεγαλώνει. Είναι ο άνθρωπος, στον οποίο θα καταφύγεις για να εμβαθύνεις μέσα σου και να δώσεις υπόσταση και νόημα στα τραύματα που κουβαλάς, τους εθισμούς που δαιμονικά σε κυριεύουν, την περιβόητh νόσο της εποχής που είναι η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής (ADD), το άγχος και την παιδική ανάπτυξη.
Ποιος είναι ο Γκαμπόρ Ματέ;
Το έργο του έχει αναγνωριστεί ευρέως για τις πρωτοποριακές του γνώσεις σχετικά με τους δεσμούς μεταξύ εθισμού, τραύματος και χρόνιων ασθενειών. Έχει λάβει πολυάριθμα βραβεία και τιμητικές διακρίσεις καθ’ όλη τη διάρκεια της καριέρας του, μεταξύ των οποίων το Βραβείο Εξαιρετικού Απόφοιτου από το Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας, το Μετάλλιο Διαμαντένιου Ιωβηλαίου της Βασίλισσας Ελισάβετ Β’ και το Τάγμα του Καναδά.
Σήμερα, συνεχίζει να ασκεί την ιατρική και είναι, επίσης, περιζήτητος δημόσιος ομιλητής, ταξιδεύοντας σε όλον τον κόσμο για να μοιραστεί τις γνώσεις του σχετικά με τον εθισμό, το τραύμα και το άγχος. Έχει δώσει ομιλίες σε ιδρύματα κύρους, όπως τα Ηνωμένα Έθνη, το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια και το Νοσοκομείο Παίδων της Βρετανικής Κολομβίας. Η ομιλία του στο TEDxRio+20 για τον εθισμό -από τα ναρκωτικά μέχρι την εξουσία- χειροκροτήθηκε όσο λίγες.
Γεννήθηκε στις 6 Ιανουαρίου 1944 στη Βουδαπέστη της Ουγγαρίας και πέρασε τα παιδικά του χρόνια στην πόλη κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και της Ουγγρικής Επανάστασης. Όταν ήταν μόλις πέντε μηνών, οι παππούδες από την πλευρά της μητέρας του χάθηκαν στο Άουσβιτς, ενώ η θεία του απελάθηκε και δεν την ξαναείδαν ποτέ. Ο πατέρας του βρέθηκε σε τάγμα καταναγκαστικής εργασίας στην υπηρεσία του γερμανικού και του ουγγρικού στρατού. Η μητέρα του κι αυτός επέζησαν με πολλές δυσκολίες τους μήνες που πέρασαν στο γκέτο της Βουδαπέστης, όπου προτίμησε να τον αποχωριστεί για μερικές εβδομάδες, καθώς ήταν ο μόνος τρόπος να τον σώσει από βέβαιο θάνατο λόγω ασιτίας ή ασθένειας. Στην κατάσταση που βρισκόταν η μητέρα του πολύ σπάνια ήταν σε θέση να του προσφέρει ένα τρυφερό χαμόγελο και την αμέριστη προσοχή της.
Από νωρίς, λοιπόν, έμαθε ότι χρειαζόταν να προσπαθήσει για να αποσπάσει την προσοχή της, ότι έπρεπε να επιβαρύνει τη μητέρα του όσο λιγότερο γινόταν και ότι ήταν καλύτερο να καταπιέζει το άγχος και τον φόβο του. Έτσι έγινε ο προστάτης της μητέρας του – την προστάτευε κατ’ αρχάς από το να έχει επίγνωση του πόνου του.
Αν όλες αυτές οι πληροφορίες μοιάζουν ασήμαντες, για τον ίδιο τον Μάτε δεν είναι. Βασική ιδέα των βιβλίων αλλά και της γενικότερης θεωρίας του είναι πως το τραύμα κατά την παιδική ηλικία, αλλά και το άγχος μαζί με τα αρνητικά συναισθήματα που απωθούνται, μπορούν να έχουν μεγάλο αντίκτυπο στην υγεία ενός ανθρώπου.
Αυτό υποστήριξε και στο πρώτο ιατρικό άρθρο που δημοσίευσε στην εφημερίδα The Globe and Mail το 1993, στο οποίο έγραφε, μεταξύ άλλων, πως «όταν δεν μας επιτρέπεται να μάθουμε να λέμε όχι, μπορεί τελικά να το πει το σώμα μας αντί για εμάς». Ως απάντηση, η εφημερίδα έλαβε την καυστική επιστολή μιας ρευματολόγου η οποία αποδοκίμαζε τόσο το άρθρο του όσο και την εφημερίδα. Τον κατηγορούσε, μάλιστα, για έλλειψη πείρας και έρευνας. Σχεδόν τον ίδιο καιρό, ωστόσο, δέχτηκε και μια άλλη επιστολή, αυτή τη φορά υποστηρικτική, από έναν καθηγητή Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Κάλγκαρι. Σε αυτήν, ο καθηγητής αναφερόταν σε μια νέα ειδικότητα: την ψυχονευροανοσολογία.
Τι είναι η ψυχονευροανοσολογία;
Με λίγα λόγια, ψυχονευροανοσολογία (ή, κατά άλλους, ψυχονευροανοσοενδοκρινολογία) είναι η επιστήμη που ασχολείται με τις αλληλεπιδράσεις του μυαλού και του σώματος, την αδιάρρηκτη ενότητα των συναισθημάτων και του οργανισμού στην εξέλιξη του ανθρώπου, κατά τη διάρκεια ολόκληρης της ζωής του, όσον αφορά την υγεία και την ασθένεια. Αυτή η ειδικότητα μελετά τους τρόπους με τους οποίους η ψυχή -το μυαλό και το περιεχόμενό του σε συναισθήματα- αλληλεπιδρά σε βάθος με το νευρικό σύστημα του σώματος, και πώς, στη συνέχεια, και τα δύο συνδέονται με το ανοσοποιητικό μας σύστημα και το επηρεάζουν. Ακόμα πιο απλά: Πώς τα συναισθήματα παίζουν ρόλο στην πρόκληση ασθενειών ή στην επανάκτηση της υγείας.
Αποφοίτησε με πτυχίο ιατρικής από το Πανεπιστήμιο της Βρετανικής Κολομβίας το 1969 και συνέχισε να ασκεί την οικογενειακή ιατρική στο Βανκούβερ για πάνω από 20 χρόνια. Κατά τη διάρκεια της θητείας του ως γιατρός, άρχισε να ενδιαφέρεται για τη σχέση μεταξύ χρόνιων ασθενειών και συναισθηματικών τραυμάτων. Ο Maté άρχισε να μελετά τον εθισμό και τη σύνδεσή του με το τραύμα και τελικά έγινε ένας από τους κορυφαίους ειδικούς στον κόσμο στο θέμα αυτό.
Το 1999, ο Ματέ δημοσίευσε το πρώτο του βιβλίο, “Scattered: How Attention Deficit Disorder Originates and What You Can Do About It”, το οποίο διερευνούσε τη σχέση μεταξύ της ADD και του παιδικού τραύματος. Στη συνέχεια δημοσίευσε πολλά άλλα βιβλία, μεταξύ των οποίων το “In the realm of hungry Ghosts: Close Encounters with Addiction”, “When the Body Says No: The Cost of Hidden Stress” και “The Myth of Normal: Illness and Health in an Insane Culture”.
Στα ελληνικά κυκλοφόρησε πρόσφατα το βιβλίο του “When the Body Says No: The Cost of Hidden Stress” με τον τίτλο “Όταν το σώμα λέει όχι: Το κόστος του κρυφού στρες“.
Το τραύμα και η επαναστατική προσέγγιση του Γκαμπόρ Ματέ
Ο Γκαμπόρ Ματέ πιστεύει ότι πολλές χρόνιες ασθένειες, συμπεριλαμβανομένου του εθισμού, μπορεί να έχουν τις ρίζες τους σε πρώιμα παιδικά τραύματα. Σύμφωνα με τον ίδιο, η βασική αιτία του εθισμού δεν είναι η ίδια η ουσία, αλλά μάλλον η προσπάθεια του ατόμου να ανακουφίσει τον συναισθηματικό πόνο και το στρες που προκαλούνται από το τραύμα. Ως εκ τούτου, το κλειδί για τη θεραπεία από τον εθισμό και το τραύμα είναι η αντιμετώπιση του υποκείμενου συναισθηματικού πόνου.
Η διερεύνηση μέσω αυτοσυμπόνιας είναι μια προσέγγιση που βοηθά τα άτομα να εξερευνήσουν τα συναισθήματά τους και να συνδεθούν με τον εσωτερικό τους εαυτό με έναν συμπονετικό και μη επικριτικό τρόπο. Βασίζεται στις αρχές της ενσυνειδητότητας, της αυτογνωσίας και της αυτοσυμπόνιας. Με την εξάσκηση της διερεύνησης της αυτοσυμπόνιας, τα άτομα μπορούν να μάθουν να ρυθμίζουν τα συναισθήματά τους, να διαχειρίζονται το στρες και να συνδέονται με τον πραγματικό τους εαυτό.
Το πρώτο βήμα στη διερεύνηση της αυτοσυμπόνιας είναι η ανάπτυξη της αυτογνωσίας. Αυτό περιλαμβάνει την επίγνωση των συναισθημάτων, των σκέψεων και των σωματικών αισθήσεων του ατόμου χωρίς να κρίνει. Είναι σημαντικό να αποδεχόμαστε ό,τι αισθανόμαστε εκείνη τη στιγμή, είτε πρόκειται για θλίψη, θυμό ή φόβο. Αυτή η διαδικασία μπορεί να είναι πρόκληση, ειδικά για τους επιζώντες τραυμάτων που μπορεί να έχουν καταπιέσει τα συναισθήματά τους για χρόνια. Ωστόσο, η αυτογνωσία είναι ένα κρίσιμο βήμα για την επούλωση από το τραύμα.
Το δεύτερο βήμα είναι η καλλιέργεια της αυτοσυμπόνιας. Αυτό περιλαμβάνει την αντιμετώπιση του εαυτού μας με καλοσύνη και κατανόηση, όπως ακριβώς θα κάναμε σε έναν φίλο που περνάει μια δύσκολη στιγμή. Η αυτοσυμπόνια περιλαμβάνει την αναγνώριση του πόνου μας και το να είμαστε ευγενικοί με τον εαυτό μας αντί να τον επικρίνουμε ή να τον κατηγορούμε. Αυτό μπορεί να είναι πρόκληση για πολλούς ανθρώπους, ειδικά για εκείνους που έχουν βιώσει τραύματα και μπορεί να έχουν αναπτύξει αρνητική αυτοκριτική ως μηχανισμό αντιμετώπισης.
Το τρίτο βήμα στη διερεύνηση μέσω της αυτοσυμπόνιας είναι να εξερευνήσουμε τα συναισθήματα και τις σκέψεις μας με συμπονετικό και μη επικριτικό τρόπο. Αυτό περιλαμβάνει ερωτήσεις προς τον εαυτό μας όπως “Τι αισθάνομαι αυτή τη στιγμή;” και “Τι προκαλεί αυτά τα συναισθήματα;”. Είναι σημαντικό να εξερευνήσουμε τα συναισθήματα και τις σκέψεις μας χωρίς να κρίνουμε ή να επικρίνουμε. Αντιθέτως, ο Γκαμπόρ Ματέ μας παροτρύνει να προσεγγίζουμε τις σκέψεις και τα συναισθήματά μας με περιέργεια και συμπόνια. Αυτή η διαδικασία μπορεί να μας βοηθήσει να εντοπίσουμε τη βασική αιτία του συναισθηματικού μας πόνου και να αρχίσουμε να θεραπευόμαστε από το τραύμα.
Με την εφαρμογή αυτής της προσέγγισης, τα άτομα μπορούν να μάθουν να ρυθμίζουν τα συναισθήματά τους και να διαχειρίζονται το στρες με υγιή τρόπο. Μπορούν επίσης να αναπτύξουν μια βαθύτερη κατανόηση του εαυτού τους και να συνδεθούν με τον εσωτερικό τους εαυτό με πιο ουσιαστικό τρόπο. Η διερεύνηση μέσω της αυτοσυμπόνιας μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για τους επιζώντες τραυμάτων που μπορεί να έχουν αναπτύξει αρνητικούς μηχανισμούς αντιμετώπισης, όπως ο εθισμός, για την αντιμετώπιση του συναισθηματικού πόνου.
“Το να είσαι υπερβολικά καλός, θα σε σκοτώσει”
Το βιβλίο “Όταν το σώμα λέει όχι: Το κόστος του κρυφού στρες” ξεκινά με ένα σημείωμα προς τον αναγνώστη, στο οποίο ο Μάτε ξεκαθαρίζει πως αυτό δεν είναι άλλο ένα βιβλίο συνταγών, αλλά γνώσης και σοφίας. Γνώσης του εαυτού μας και του τρόπου που λειτουργεί το μυαλό και το σώμα μας. Αποτελείται κατά βάση από πραγματικές ιστορίες ασθενών του ανά τα χρόνια (κάποιες με αλλαγμένα ονόματα και καταστάσεις, αλλά πάντα με τη συγκατάθεσή τους), γεγονός που του προσδίδει ένα πιο άμεσο και προσωπικό ύφος.
Στο πρώτο κεφάλαιο («Το τρίγωνο των Βερμούδων»), η 40χρονη ευγενική και συνεσταλμένη Μέρι που «γελούσε εύκολα» και διαγνώστηκε με σκληρόδερμα (μία αυτοάνοση πάθηση) καταφέρνει να κερδίσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη, κάνοντάς τον να συναισθανθεί τον πόνο της και να αντιληφθεί ποιες διεργασίες και πόσες αγωνίες υπάρχουν πίσω από τη φαινομενικά ήρεμη ζωή της. Κάθε ιστορία είναι κι ένας καθρέφτης. Πίσω από μια πληθώρα ασθενειών κρύβεται απλούστατα η αδυναμία των ανθρώπων να πουν «όχι» και να θέσουν τα όριά τους. Άλλωστε, όπως λέει και ο Μάτε, με μια δόση υπερβολής ίσως: «το να είσαι υπερβολικά καλός, θα σε σκοτώσει».
*Το βιβλίο Όταν το σώμα λέει όχι: Το κόστος του κρυφού στρες του δρ. Γκάμπορ Μάτε κυκλοφορεί στη χώρα μας από τις εκδόσεις Key Books.
Η γενναία στήριξη στον Παλαιστινιακό Λαό
Στο βιβλίο του, In the Realm of Hungry Ghosts: Close Encounters with Addiction, ο Γκάμπορ Ματέ γράφει ότι «καμία κοινωνία δεν μπορεί να καταλάβει τον εαυτό της χωρίς να κοιτάξει τη σκιώδη πλευρά της». Το θέμα είναι, βέβαια, αν το Ισραήλ του Νετανιάχου επιθυμεί να κοιτάξει αυτή την πλευρά ή έχει αποφασίσει να χρησιμοποιήσει όλα τα βίαια μέσα για να επιβληθεί στη Γάζα. Λόγω της εβραϊκής του καταγωγής, αλλά και των βιωμάτων του, θα περίμενε κανείς να θέτει τον εαυτό του στο πλευρό του Ισραήλ έναντι των Παλαιστινίων. Κι όμως, κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Ο Ματέ συχνά πυκνά καταφέρεται εναντίον της πολιτικής που ασκεί η κυβέρνηση του Ισραήλ στη Γάζα.
Ο Ματέ, σε ένα άρθρο του ήδη από το μακρινό 2014, είχε εκθέσει τις απόψεις του στην εφημερίδα Toronto Star. Έλεγε τότε: «Το όμορφο όνειρο του Ισραήλ έχει γίνει εφιάλτης». Συνέκρινε, δε, την κατάσταση στο Ισραήλ με την εμπειρία του από το Ολοκαύτωμα. Συγκεκριμένα, σημείωνε: «Ως Εβραίος νεαρός που μεγάλωνε στη Βουδαπέστη και βρέφος που επέζησε της γενοκτονίας των Ναζί, με στοίχειωνε για χρόνια μια ερώτηση που αντηχούσε στον εγκέφαλό μου με τέτοια δύναμη που μερικές φορές το κεφάλι μου γύριζε: Πώς ήταν δυνατόν; Πώς μπορούσε ο κόσμος να είχε αφήσει να συμβούν τέτοιες φρικαλεότητες; Ήταν μια αφελής ερώτηση, αλλά αυτή είναι η πραγματικότητα ενός παιδιού».
Οι ίδιες ερωτήσεις έρχονται στο μυαλό του και για όσα συμβαίνουν μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστίνης. Ένας πόλεμος που από το 1948 έως σήμερα έχει αφήσει χιλιάδες νεκρούς και κάμποσο τρόμο. Συνεχίζει λέγοντας στο άρθρο του Toronto Star ότι ανεξάρτητα από το πού ξεχύνεται η βία, έχει παρατηρήσει πώς τυπικά «η ανθρωπότητα στέκεται θεατής, είτε συνένοχα είτε ασυνείδητα ή ανήμπορα». Και ο ίδιος δεν μπορεί να το κάνει με ήσυχη τη συνείδηση του.
Μιλάει για τη Γάζα του σήμερα, όπου έχει παρατηρήσει ανθρώπους που «δικαιολογούν τους βομβαρδισμούς νοσοκομείων, τον αφανισμό οικογενειών την ώρα που κάθονται στο τραπέζι να φάνε, τη δολοφονία παιδιών που παίζουν ποδόσφαιρο σε μια παραλία». Τι είδους ειρήνη επιδιώκει, άραγε, το Ισραήλ; Ο Ματέ απαντάει τολμηρά: «Όπως έχει επισημάνει ο βετεράνος Ισραηλινός δημοσιογράφος Γκίντεον Λέβι, το Ισραήλ δεν θέλει μια δίκαιη ειρήνη. Η κατοχή και η υφέρπουσα προσάρτηση, ένας απάνθρωπος αποκλεισμός, η καταστροφή ελαιώνων, η αυθαίρετη φυλάκιση χιλιάδων ανθρώπων, τα βασανιστήρια, η καθημερινή ταπείνωση των αμάχων, όλα αυτά δεν είναι δίκαιη ειρήνη».
Με αφορμή τον πόλεμο που ξέσπασε ξανά στις 8 Οκτωβρίου 2023 στη λωρίδα της Γάζας, ο Ματέ δημοσίευσε στο κανάλι του στο YouTube την άποψή του αναφορικά με την πολυετή διαμάχη μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστίνης, η οποία μοιάζει να συμπίπτει με αυτήν πολλών ακόμα Ισραηλινών επιστημόνων (του ιστορικού Ilan Pappé και του πολιτικού επιστήμονα και ακτιβιστή Norman Finkelstein). Σε μία ψύχραιμη και ιστορικά τεκμηριωμένη ανάλυση, καλεί πριν κρίνουμε να καταλάβουμε τι πραγματικά συμβαίνει στην Παλαιστίνη τα τελευταία 75 χρόνια. Σε αντίθεση με ό,τι ίσως θα περίμενε κανείς από έναν Εβραίο, στον αντισημητικό λόγο του, ο παγκοσμίου φήμης επιστήμονας υποστηρίζει ότι το Ισραηλινό κράτος δημιουργήθηκε μέσω της βάναυσης εθνοκάθαρσης, με τη δολοφονία δεκάδων χιλιάδων Παλαιστινίων.
Το ξέρουμε ότι δεν είναι όλοι οι Ισραηλινοί αντιδραστικοί ή φασίστες. Η Κυβέρνησή τους όμως είναι. Και την έχουν εκλέξει αυτοί. Άρα, είναι σε μεγάλο βαθμό συνυπεύθυνοι για όσα συμβαίνουν σήμερα. Από την άλλη, δεν ξέρουμε τι ποσοστό του Ισραηλινού λαού διαφωνεί πραγματικά με την πολιτική της Κυβέρνησής του, γι’ αυτό είναι χρήσιμο να διαδίδουμε τις έντιμες φωνές που τολμούν να αρθρώνουν λόγο σε τόσο επικίνδυνες περιστάσεις. Αυτές οι λίγες φωνές, ίσως να σώσουν σε τελευταία ανάλυση την τιμή αυτού του – όντως – κατατρεγμένου λαού που κινδυνεύει να χαθεί από τους άφρονες πολιτικούς του.
Το παρακάτω απόσπασμα είναι από την συγκλονιστική ομιλία του Εβραϊκής καταγωγής γιατρού και συγγραφέα Γκαμπόρ Ματέ
Ίσως γνωρίζετε την ιστορία μου, δεν ξέρω αν πρέπει να την επαναλάβω, αλλά είμαι κι εγώ προσωπικά ένας επιζών του Ολοκαυτώματος.
Οι παππούδες μου εξοντώθηκαν στο Άουσβιτς, όπως και τα περισσότερα μέλη της ευρύτερης οικογένειάς μου. Μεγάλωσα νιώθοντας ντροπή για την εβραϊκότητά μου. Ζώντας στην Ουγγαρία μετά τον πόλεμο με παρενοχλούσαν επειδή ήμουν Εβραίος, και θυμάμαι έναν φίλο μου που τους έλεγε «αφήστε τον ήσυχο, δεν φταίει αυτός που είναι Εβραίος». Σε αυτό το κλίμα μεγάλωσα.
Πηγαίνοντας σαν έφηβος στο Τορόντο, έγινα σιωνιστής: μοιράστηκα αυτό το όνειρο της ανάστασης του εβραϊκού λαού στην ιστορική του πατρίδα και της αντικατάστασης του συρματοπλέγματος του Άουσβιτς από ένα εβραϊκό κράτος με ισχυρό στρατό. Η πίστη σε αυτό το όνειρο ήταν απελευθερωτική, συναρπαστική. Ένιωσα δική μου αυτήν την προοπτική, και πραγματικά πίστεψα σ’ αυτήν.
Και μετά ανακάλυψα ότι δεν ήταν ακριβώς έτσι τα πράγματα. Ότι για να κάνω αυτό το εβραϊκό όνειρο πραγματικότητα, θα έπρεπε να βάλω σε έναν εφιάλτη τον ντόπιο πληθυσμό. Υπήρχε ένα σιωνιστικό σύνθημα που έλεγε: «Μια γη χωρίς λαό για έναν λαό χωρίς γη». Αλλά δεν υπήρχε γη χωρίς λαό. Σε εκείνη τη γη υπήρχε ένας λαός που την κατοικούσε για εκατοντάδες, χιλιάδες χρόνια. Δεν υπήρχε ποτέ περίπτωση να δημιουργηθεί αυτό το εβραϊκό κράτος χωρίς να καταπιεστεί και να εκδιωχθεί ο ντόπιος πληθυσμός. Κι αυτό συνέβη, καταρχήν με τη συνδρομή της Βρετανικής Αυτοκρατορίας.
Για όσα συνέβησαν από το 1948 και μετά, είναι Ισραηλινοί ιστορικοί, Εβραίοι ιστορικοί που έχουν αποδείξει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι ο διωγμός των Παλαιστινίων ήταν επίμονος, διάχυτος, σκληρός και σκόπιμος: αυτό που στα αραβικά ονομάζεται Νάκμπα, δηλαδή «Καταστροφή» ή «Συμφορά». Όταν άρχισα να τα συνειδητοποιώ αυτά, σκέφτηκα, υλοποιήσαμε το όνειρό μας γεννώντας έναν εφιάλτη σε κάποιους άλλους.
Έπειτα επισκέφθηκα τα Κατεχόμενα, τη Δυτική Όχθη, κατά την πρώτη Ιντιφάντα. Έκλαιγα κάθε μέρα επί δύο εβδομάδες με αυτά που έβλεπα. Η βαρβαρότητα της κατοχής, οι συνεχείς μικροπρεπείς παρενοχλήσεις, οι δολοφονίες, το ξερίζωμα των παλαιστινιακών ελαιώνων, η αφαίρεση του δικαιώματος στο πόσιμο νερό, οι ταπεινώσεις… αυτό συνεχίστηκε, και τώρα τα πράγματα είναι πολύ χειρότερα από τότε. Και δεν θα μπορούσε να γίνει αλλιώς. Δεν μπορείς να φτιάξεις ένα κράτος αποκλειστικά για Εβραίους χωρίς να καταπιέσεις και να εκδιώξεις τον ντόπιο πληθυσμό. Πρόκειται για την πιο μακροχρόνια επιχείρηση εθνοκάθαρσης: ξεκίνησε τον 20ό αιώνα και συνεχίζεται τον 21ο.
Πρέπει να πάτε εκεί για να το καταλάβετε. Μια μικρή έκταση στην οποία στριμώχνονται εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι, παιδιά και τα εγγόνια αυτών που εκδιώχθηκαν από το Ισραήλ – ή από το μη Ισραήλ. Και ιδού η προσβολή: εγώ, όντας Εβραίος, θα μπορούσα να προσγειωθώ αύριο στο Τελ Αβίβ, να ζητήσω την ισραηλινή υπηκοότητα, και να την πάρω αμέσως. Αλλά ο Παλαιστίνιος φίλος μου στο Βανκούβερ, ο οποίος γεννήθηκε στην Ιερουσαλήμ, δεν μπορεί καν να την επισκεφθεί!
Λοιπόν, έχετε αυτούς τους εξαθλιωμένους ανθρώπους στοιβαγμένους σε αυτό που πολλοί αποκαλούν «υπαίθρια φυλακή», και περί αυτού πρόκειται. Η Χαμάς τώρα, είναι μια ισλαμική οργάνωση που υποστηρίχθηκε αρχικά από το Ισραήλ ως αντίβαρο στην κοσμική Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης. Εν πάση περιπτώσει, δεν είναι περίεργο που οι απελπισμένοι στράφηκαν σε μια τέτοια εξτρεμιστική ηγεσία.
Έγιναν ελεύθερες εκλογές, υπό τον έλεγχο της διεθνούς κοινότητας. Και συνέβη να νικήσει η Χαμάς. Το Ισραήλ και οι ΗΠΑ αμέσως οργάνωσαν στρατιωτικό πραξικόπημα εναντίον της. Αλλά η Χαμάς το κατέπνιξε. Τότε ξεκίνησε ο ασφυκτικός αποκλεισμός όχι της Χαμάς, αλλά της Γάζας. Και έπειτα οι συγκρούσεις. Κάθε φορά που ξεσπά η σύγκρουση, το Ισραήλ «κουρεύει το γκαζόν» – ναι, αυτήν την έκφραση χρησιμοποιούν, η οποία μεταφράζεται σε μαζικές δολοφονίες Παλαιστινίων αμάχων…
Σας καλώ να σκεφθείτε ό,τι χειρότερο θα μπορούσατε να πείτε για τη Χαμάς. Μετά πολλαπλασιάστε το επί χίλιες φορές: και πάλι δεν θα πλησιάζει στο ελάχιστο την ισραηλινή καταπίεση, τον αφανισμό και τον ξεριζωμό των Παλαιστινίων… Το ζήτημα είναι περίπλοκο αλλά, από άποψη ισχύος και ελέγχου, είναι σχετικά απλό: υπήρχε μια χώρα όπου ζούσαν κάποιοι άνθρωποι, αλλά κάποιοι άλλοι άνθρωποι ήθελαν να την κάνουν δική τους. Την κατέλαβαν λοιπόν, κι εξακολουθούν να καταλαμβάνουν ό,τι απόμεινε, και συνεχίζουν να καταπιέζουν και να κλέβουν την περιουσία αυτών που ήδη ζούσαν εκεί. Αυτό συνέβαινε, κι αυτό εξακολουθεί να συμβαίνει…
*Το κείμενο αυτό αποτελεί απόσπασμα μιας μεγαλύτερης ομιλίας του, που δημοσιοποιήθηκε στις 14/10/2023.