“Εκτόξευση” μυωπίας: Πώς οι οθόνες απειλούν την όραση;Το μυστικό για υγιή μάτια και καθαρή όραση, η διάκριση μεταξύ «θέασης» και «όρασης» και ο ρόλος του εγκεφάλου στην επεξεργασία των οπτικών πληροφοριών
Η ραγδαία αύξηση της μυωπίας και η μείωση της οπτικής οξύτητας που συνδέεται με την ηλικία, προκαλούν έντονη ανησυχία στους ειδικούς παγκοσμίως. Σύμφωνα με το Διεθνές Ινστιτούτο Μυωπίας, ήδη το 30% του παγκόσμιου πληθυσμού πάσχει από αυτή την πάθηση, ποσοστό που αναμένεται να φτάσει το 50% έως το 2050.
Ο Δρ. Bryce Appelbaum, νευρο-οπτομέτρης από τις Ηνωμένες Πολιτείες, δήλωσε στους «The Times» ότι τόσο η γενετική, όσο και το περιβάλλον επηρεάζουν την εξέλιξη παθήσεων όπως η μυωπία. Ωστόσο, τόνισε πως το περιβάλλον έχει καταστεί η κύρια αιτία της επιταχυνόμενης αύξησης αυτής της πάθησης.
Μεταξύ των παραγόντων κινδύνου, ο δρ. Appelbaum αναγνώρισε την έλλειψη χρόνου σε εξωτερικούς χώρους και την πολύωρη εργασία μπροστά σε οθόνες με κοντινή απόσταση. Αυτές οι συνθήκες επηρεάζουν αρνητικά την ανάπτυξη και την αντοχή των οφθαλμικών μυών.
Ο ειδικός έκανε μια σημαντική διάκριση μεταξύ «όρασης» και «θέασης».
Η θέαση αναφέρεται στην ικανότητα εστίασης του φωτός και καθαρής απεικόνισης, ενώ η όραση περιλαμβάνει την επεξεργασία, οργάνωση και αποθήκευση των οπτικών πληροφοριών από τον εγκέφαλο. Μάλιστα, υποστήριξε ότι η κατάλληλη οπτική διέγερση επηρεάζει άμεσα τη γνωστική επεξεργασία, την προσοχή και την ψυχική υγεία.
Ο δρ. Appelbaum προειδοποίησε για σημάδια υπερφόρτωσης του οπτικού συστήματος, όπως κόπωση των ματιών, θολή όραση, χαμηλή παραγωγικότητα, νοητική σύγχυση και στρες. Αυτά τα συμπτώματα προέρχονται από την εντατική χρήση οθονών και ερεθίσματα που δυσχεραίνουν τη σύνδεση μεταξύ ματιών και εγκεφάλου.
Το 70% των παιδιών αναμένεται να εμφανίσει μυωπία μέχρι το 2050
Το 2050, το 70% των παιδιών στην Ευρώπη αναμένεται να εμφανίσει μυωπία, εξαιτίας της συνεχούς χρήσης κινητών, τάμπλετ και οθονών.
Περίπου ένα στα τρία παιδιά και έφηβοι σε όλο τον κόσμο έχει μυωπία, με τα περιστατικά σε αυτή την ηλικιακή ομάδα παγκοσμίως να αναμένεται να ξεπεράσουν τα 740 εκατομμύρια μέχρι το 2050, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε διαδικτυακά στο «British Journal of Opthalmology».
Οι ερευνητές εκτίμησαν τον τρέχοντα και μελλοντικό επιπολασμό της μυωπίας μέχρι το 2050 στα παιδιά ηλικίας 5 έως 19 ετών. Βασίστηκαν σε όλες τις σχετικές έρευνες, που δημοσιεύθηκαν έως τον Ιούνιο του 2023, οι οποίες αφορούσαν σε σχεδόν 5,5 εκατομμύρια παιδιά και εφήβους από 50 χώρες όλου του κόσμου.
Η ανάλυσή τους αποκάλυψε τον υπερτριπλασιασμό της εμφάνισης μυωπίας μεταξύ 1990 και 2023, με αύξηση από 24% μεταξύ 1990-2000 σε 25% το 2001-2010, 30% το 2011-2019 και 36% το 2020-2023. Η εμφάνιση μυωπίας στους έφηβους ξεπέρασε εκείνη των παιδιών, με κορύφωση στο 54% κατά το 2020-2023, ωστόσο η απόλυτη αύξηση στα παιδιά από το 1990 ως το 2023 ήταν σχεδόν διπλάσια από εκείνη των εφήβων.
Το ανησυχητικό αυτό στοιχείο επιβεβαίωσε ο παιδοφθαλμίατρος και πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης, Νίκος Νίτσας, μιλώντας στην εκδήλωση με θέμα «Επίδραση gaming, internet και κινητών στα παιδιά και εφήβους», που διοργάνωσε ο ΙΣΘ στο πλαίσιο της 89ης ΔΕΘ. Όπως τόνισε, οι συνέπειες της πολύωρης χρήσης ηλεκτρονικών συσκευών διακρίνονται σε δύο βασικές κατηγορίες: την ψηφιακή οφθαλμική κόπωση, με συμπτώματα όπως ξηρότητα, δακρύρροια, τσούξιμο και πονοκεφάλους, και τη ραγδαία αύξηση της μυωπίας λόγω συνεχούς κοντινής προσήλωσης. Η απουσία θεσμοθετημένου προληπτικού ελέγχου στη χώρα μας, πρόσθεσε, καθιστά το πρόβλημα ακόμη πιο έντονο.
Τα περιστατικά μυωπίας σε παιδιά και εφήβους αναμένεται να ξεπεράσουν τα 740 εκατομμύρια παγκοσμίως, έως το 2050.
Ο κ. Νίτσας παρουσίασε και τις νέες δυνατότητες που διαθέτει η ιατρική για τον περιορισμό της μυωπίας, όπως ειδικά γυαλιά, φακούς επαφής και χρήση χαμηλών δόσεων ατροπίνης, η οποία έχει εγκριθεί από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι τα γυαλιά για τη λεγόμενη «μπλε ακτινοβολία» δεν έχουν, επιστημονικά, αποδειχθεί αποτελεσματικά.
Τέλος, υπογράμμισε ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο ιατρικό, αλλά και κοινωνικό και πρόσθεσε ότι είναι λυπηρό να βλέπεις παιδιά σε μια παρέα, αντί να μιλούν μεταξύ τους, να είναι βυθισμένα στο κινητό. «Τα παιδιά είναι ο καθρέφτης των γονέων· αν ο γονέας περνά όλη μέρα με το κινητό, δεν μπορεί να ζητά από το παιδί του να κάνει διαφορετικά» τόνισε, υπενθυμίζοντας ότι υπάρχουν δύο εφαρμογές του gov.gr που μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμο εργαλείο για τον γονεϊκό έλεγχο.
Το 100% των εφήβων στην Ελλάδα κάνει κατάχρηση κινητών,τάμπλετ και οθονών
Στην Ελλάδα, τα παιδιά χρησιμοποιούν υπερβολικά κινητά, τάμπλετ και υπολογιστές ήδη από πολύ μικρή ηλικία, πολύ πέρα από τα διεθνή όρια ασφαλούς έκθεσης. Η παιδίατρος-παιδονευρολόγος και επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Ευτέρπη Παυλίδου, επισήμανε ότι ήδη από βρέφη 12-24 μηνών, το 40-60% έρχεται σε επαφή με οθόνες για 30-60 λεπτά την ημέρα, ενώ παιδιά 2-6 ετών φτάνουν τις 4-6 ώρες ημερησίως. Στις ηλικίες 6-12 ετών η χρήση ανεβαίνει στις 7-8 ώρες και στην εφηβεία μπορεί να φτάσει ακόμη και τις 10 ώρες, με το ποσοστό των εφήβων που κάνουν κατάχρηση να ανεβαίνει στο 100%.
Όμως, σύμφωνα με τον ΠΟΥ και την Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής, η ασφαλής έκθεση πρέπει να είναι μηδενική για βρέφη 0-2 ετών, έως 1 ώρα ημερησίως για παιδιά 2-5 ετών (όχι κάθε μέρα και κυρίως για εκπαιδευτικούς σκοπούς), μέχρι 2 ώρες για ηλικίες 6-12 ετών και έως 3 ώρες για εφήβους 12-18 ετών, και πάλι όχι καθημερινά.
Η κατάχρηση αυτή, σύμφωνα με την κ. Παυλίδου δεν προκαλεί άμεσα αναπτυξιακά νοσήματα, αλλά μπορεί να επιδεινώσει νευροαναπτυξιακές δυσκολίες, όπως η διάσπαση προσοχής ή το φάσμα του αυτισμού. Η συνεχής έκθεση σε μπλε φως διαταράσσει τον ύπνο, ενώ η έλλειψη αλληλεπίδρασης και φυσικού παιχνιδιού περιορίζει τη συναπτογένεση, κρίσιμη για την ομαλή νευροανάπτυξη.
Η κ. Παυλίδου τόνισε ότι η σωστή καθοδήγηση, η τήρηση των ορίων έκθεσης, η εναλλαγή δραστηριοτήτων και η ενθάρρυνση του φυσικού παιχνιδιού είναι απαραίτητες για την υγιή γνωστική και συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών.
Ασκήσεις για την καθυστέρηση της εξάρτησης από γυαλιά
Για την πρεσβυωπία, την προοδευτική απώλεια της κοντινής όρασης, ο δρ. Appelbaum συνέκρινε την άμεση χρήση γυαλιών ανάγνωσης με τη χρήση αναπηρικού αμαξιδίου, λόγω χτυπημένου γονάτου. Συνιστά την οπτική εκπαίδευση πριν από την εξάρτηση από διορθωτικούς φακούς.
Προτείνει τον κανόνα 20-20-20: διαλείμματα 20 δευτερολέπτων κάθε 20 λεπτά για να εστιάσουμε σε ένα αντικείμενο έξι μέτρα μακριά, κατά προτίμηση σε εξωτερικό χώρο.
Επίσης, συνιστά ασκήσεις κάμψης των ματιών: καλύπτουμε το ένα μάτι, εστιάζουμε σε ένα κοντινό δάχτυλο για πέντε δευτερόλεπτα και μετά κοιτάζουμε μακριά, επαναλαμβάνοντας με το άλλο μάτι.
Αν και οι μυωπικές περιπτώσεις απαιτούν διορθωτικούς φακούς, ο Appelbaum υποστηρίζει ότι είναι δυνατόν να βελτιωθεί η ευελιξία και η αντοχή των συστημάτων οπτικής εστίασης, επιβραδύνοντας την εξέλιξη της μυωπίας και την ανάγκη για μεγαλύτερη διόρθωση. Διευκρίνισε ότι αυτές οι ασκήσεις δεν εγγυώνται την αποφυγή των γυαλιών, αλλά η εξάσκηση της όρασης βελτιώνει την αποτελεσματικότητα της επεξεργασίας των οπτικών πληροφοριών στον εγκέφαλο.
Οθόνες, φυσικό φως και ύπνος
Ο ειδικός προειδοποίησε ότι η έκθεση στις οθόνες στις αρχικές και τελικές στιγμές της ημέρας διαταράσσει τον κιρκάδιο ρυθμό και την έκκριση μελατονίνης, επηρεάζοντας την ποιότητα του ύπνου. «Η χρήση οθονών στην αρχή της ημέρας και πριν τον ύπνο στέλνει λανθασμένα σήματα για την ώρα της ημέρας και το περιβάλλον, διαταράσσοντας την απελευθέρωση και την ποσότητα της μελατονίνης», εξήγησε στο βρετανικό μέσο.
Πρότεινε την έκθεση σε φυσικό φως κατά το ξύπνημα και το σούρουπο για την αποκατάσταση του κύκλου ύπνου-εγρήγορσης, καθώς και τον περιορισμό της χρήσης ηλεκτρονικών συσκευών το βράδυ. Η αντικατάσταση της ψηφιακής ανάγνωσης με έντυπα βιβλία ευνοεί επίσης την οπτική και εγκεφαλική υγεία, καθώς η ανάγνωση σε χαρτί απαιτεί πιο σύνθετες οπτικές δεξιότητες και μειώνει την κόπωση που προκαλείται από τη λάμψη, τις αντανακλάσεις και τις συνεχείς κινήσεις των ματιών στις οθόνες.
Κίνηση, συντονισμός και ισορροπία
Το περπάτημα και η παρατήρηση του ορίζοντα διεγείρουν την πανοραμική όραση, ανακουφίζουν από την οπτική κόπωση και ενεργοποιούν το νευρικό σύστημα, προκαλώντας χαλάρωση. Αυτές οι πρακτικές ενισχύουν επίσης τον συντονισμό μεταξύ ματιών και εγκεφάλου, επιτρέποντας καλύτερη ισορροπία και κινητικό έλεγχο στη μέση ηλικία και μετά.
Απλές ασκήσεις, όπως η μετατόπιση του βλέμματος προς το ταβάνι, το πάτωμα και τα πλάγια, καθώς και δραστηριότητες για τη διεύρυνση της περιφερικής αντίληψης, ενισχύουν τους οφθαλμικούς μύες και την ενσωμάτωση των οπτικών πληροφοριών, διευκολύνοντας την ακρίβεια στις κινήσεις και μειώνοντας την αστάθεια στο περπάτημα.
Διατροφή και οφθαλμική υγεία
Ο ειδικός τόνισε τη σχέση μεταξύ εγκεφαλικής και οφθαλμικής υγείας. Συνέστησε την κατανάλωση λουτεΐνης και ζεαξανθίνης, που βρίσκονται στα πράσινα φυλλώδη λαχανικά και τον κρόκο του αυγού, καθώς και αντιοξειδωτικών (βιταμίνες A, C και E) που προστατεύουν τον αμφιβληστροειδή και μειώνουν τον κίνδυνο εκφύλισης της ωχράς κηλίδας. Το β-καροτένιο από τα πορτοκαλί λαχανικά και τα ωμέγα-3 λιπαρά από τα ψάρια συμβάλλουν επίσης στη διατήρηση της οπτικής και εγκεφαλικής λειτουργίας.
Αποδεδειγμένα αποτελέσματα
Ο δρ. Rangan Chatterjee, Βρετανός γιατρός, συμμετείχε σε ένα πενθήμερο πρόγραμμα οπτικής εκπαίδευσης που διεξήγαγε ο Appelbaum στις Ηνωμένες Πολιτείες. Πριν την εκπαίδευση, μπορούσε να δει μόνο το γράμμα Ε στην επάνω σειρά του οπτομετρικού πίνακα χωρίς γυαλιά. Μετά την ολοκλήρωση, κατάφερε να διαβάσει μέχρι την τέταρτη γραμμή. Ο Appelbaum απέδωσε αυτή τη βελτίωση στην αυξημένη αντοχή και ευελιξία των εσωτερικών μυών των ματιών, κάτι που επέτρεψε πιο αποτελεσματική εστίαση και καθαρή όραση σε οποιαδήποτε απόσταση.
*Με πληροφορίες από infobae