Μία ανείπωτη τραγωδία στην Αγιοτσινάπα(επαρχία Γκερέρο) με 3 νεκρούς φοιτητές, 25 τραυματίες και 43 φοιτητές αγνοούμενους, όλοι από την Αγροτική Σχολή «Νορμάλ». Γιατί υπάρχει ατιμωρησία; Γιατί τόση βία; Γιατί η κυβέρνηση είναι εχθρός της διαφάνειας και του καταλογισμού ευθυνών και τελικά, πώς καταφέρνει το Μεξικό να εμφανίζεται ως δημοκρατική χώρα, ενώ δεν είναι;
Η Αγιοτσινάπα είναι από τις πιο φτωχές περιοχές του Μεξικού, με κατοίκους αγρότες και ιθαγενείς. Αναλφαβητισμός, φτώχεια, το 90% των σπιτιών δεν έχουν υδροδότηση. Τα παιδιά που σπουδάζουν στις σχολές της Αγιοτσινάπα γίνονται κυρίως δάσκαλοι. Αυτοί οι ίδιοι θα διδάξουν μετά την κοινότητα, θα τη βοηθήσουν. «Αυτά είναι τα σχολεία που η μεξικανική κυβέρνηση θέλει να εξαφανίσει», είχε καταγγείλει ο Μοϊσές, ένας κάτοικος.
Τη νύχτα της 26ης προς την 27η Σεπτεμβρίου του 2014, εξαφανίστηκαν 43 φοιτητές του Αγροτικού Πανεπιστημίου Normal της Αγιοτσινάπα, στο Μεξικό. Είχαν πάει για να «επιτάξουν» λεωφορεία προκειμένου να τους μεταφέρουν στην πρωτεύουσα ώστε να συμμετάσχουν σε μαζική κινητοποίηση. Κατέλαβαν τρία λεωφορεία στην επαρχία Γκερέρο (συνήθης πρακτική στο Μεξικό, λόγω της έλλειψης συγκοινωνιών, σε μια σιωπηρή συμφωνία με τους οδηγούς των λεωφορείων) για να πάνε στην πόλη του Μεξικού και να συμμετέχουν στην ετήσια διαδήλωση που πραγματοποιείται στην Πλατεία των Τριών Πολιτισμών στη μνήμη της σφαγής 400 άλλων φοιτητών, το μακρινό 1968. Στην ίδια πλατεία το 1521, ο Κορτές και ο στρατός του έσφαξαν τους τελευταίους σαράντα χιλιάδες Αζτέκους μαχητές. Τι ραντεβού κλείνει η άθλια ανθρώπινη Ιστορία!
Ήταν στην πόλη Ιγουάλα, όπου η δημοτική αστυνομία τους έκλεισε τον δρόμο. Χωρίς καμία διαπραγμάτευση, χωρίς ανταλλαγή έστω και μιας λέξης, άρχισαν οι πυροβολισμοί. «Ήταν η αστυνομία. Άρχισαν να πυροβολούν τα λάστιχα των λεωφορείων και έπειτα πυροβόλησαν τους συντρόφους μας», διηγούταν ο Νταβίντ, εκπρόσωπος των φοιτητών. Ο τραγικός απολογισμός: Τρεις φοιτητές νεκροί – ο ένας βρέθηκε με γδαρμένο το δέρμα του προσώπου του και χωρίς μάτια – άλλος στο νοσοκομείο εγκεφαλικά νεκρός, περισσότεροι από 25 τραυματίες και 43 φοιτητές αγνοούμενοι.
Αν κι όλα συνέβησαν στο κέντρο της Ιγουάλα και ελάχιστα βήματα από βάση του μεξικανικού στρατού, κανείς δεν έσπευσε να τους βοηθήσει. «Επί ώρες μας κυνηγούσαν και μας πυροβολούσαν ξανά. Ο εισαγγελέας έφτασε τα ξημερώματα», σχολίαζε ο Ομάρ, φοιτητής που κατάφερε να ξεφύγει από την ενέδρα. «Καθώς τρέχαμε να σωθούμε συναντήσαμε κάποιους στρατιωτικούς. Το μόνο που μας είπαν ήταν: «θέλατε να κάνετε τα αντράκια…. λουστεί τα τώρα». Χρειάστηκε να ξημερώσει η επόμενη ημέρα για να έρθει ομάδα του Ινστιτούτου Ιατροδικαστικής και να παραλάβει τα πτώματα από τον δρόμο.
Σύμφωνα με τις έρευνες, ήταν η δημοτική αστυνομία που επιτέθηκε και απήγαγε τους φοιτητές με τη στήριξη ενός καρτέλ ναρκεμπόρων, των Ενωμένων Πολεμιστών. Ο δήμαρχος της Ιγουάλα, Χοσέ Λουίς Αμπάρκα, είχε άμεσες διασυνδέσεις με την εγκληματική οργάνωση και ήταν αυτός που έδωσε την εντολή για την επίθεση. Δύο ημέρες μετά την σφαγή, διέφυγε μαζί με τον αρχηγό της αστυνομίας και πέρασαν ημέρες έως ότου συλληφθεί στην πρωτεύουσα.
Μέρες μετά τα τραγικά γεγονότα, άρχισαν να ανακαλύπτουν παράνομους ομαδικούς τάφους στα περίχωρα της πόλης. Δεκάδες πτώματα βρέθηκαν κοντά σε σπίτια και κανείς δεν ήξερε τίποτα. Ο φόβος κυριαρχούσε στην περιοχή και οι κάτοικοι σώπαιναν καιρό βλέποντας να περνούν καμιόνια φορτωμένα με ανθρώπους που έπειτα επέστρεφαν άδεια.
Ένα έγκλημα που ζητά δικαιοσύνη μέχρι σήμερα
Είπαν πως βρήκαν τα πτώματα τους καμένα, είπαν πως τους σκότωσε κατά λάθος το καρτέλ ναρκωτικών, άνοιξαν την έρευνα ξανά και ξανά. Τον Ιούνιο του 2018 η κυβέρνηση έφτιαξε επιτέλους μια “αληθινή” επιτροπή διερεύνησης, είπε. Έψαχνα στο διαδίκτυο να βρω τι είπε αυτή η επιτροπή, αλλά διαρκώς έβρισκα ότι άλλη μια αληθινή επιτροπή δημιουργήθηκε, κι άλλη μια, κι άλλη μια. Μόλις, το 2022 μια νέα αληθινή επιτροπή έβγαλε επιτέλους ένα πόρισμα, μέσα στο οποίο αναφερόταν πως «ο στρατός γνώριζε». Συνελήφθησαν ένας πρώην υπουργός Δικαιοσύνης, ένας πρώην στρατηγός, αστυνομικοί και δεκάδες αξιωματικοί του στρατού. Η ιστορία άρχισε να σχηματίζεται.
Σύμφωνα με την αρχική επίσημη έρευνα, που διενεργήθηκε επί των ημερών του πρώην προέδρου Ενρίκε Πένια Νέτο (2012-2018), οι νέοι συνελήφθησαν από διεφθαρμένους τοπικούς αστυνομικούς, που είχαν συνεργασία με το καρτέλ των ναρκωτικών Guerreros Unidos («Ενωμένοι Πολεμιστές»), κατόπιν τουφεκίστηκαν και τα πτώματά τους απανθρακώθηκαν, για λόγους που παραμένουν ακόμη ανεξιχνίαστοι — οι δολοφόνοι φέρονται να θεώρησαν πως τα θύματά τους ήταν μέλη αντίπαλης συμμορίας. Οι οικογένειες των νέων απορρίπτουν την επίσημη εκδοχή.
Οι τραυματίες ήταν περισσότεροι από εικοσιπέντε. 43 φοιτητές εξαφανίστηκαν και δεν βρέθηκαν ποτέ. Μόλις τρία λείψανα έχουν αναγνωριστεί ως σήμερα.
Το πόρισμα της «Επιτροπής Αλήθειας για την Αγιοτσινάπα», που ιδρύθηκε με απόφαση του σημερινού προέδρου Αντρές Μανουέλ Λόπες Ομπραδόρ, προκειμένου να χυθεί φως σε αυτή την υπόθεση, ανέφερε τον Αύγουστο του 2022 πως μεξικανοί στρατιωτικοί ενέχονταν στο έγκλημα, μια από τις χειρότερες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που έχει καταγραφεί στην ιστορία του Μεξικού, όπου καταμετρώνται επισήμως 100.000 εξαφανισμένοι.
Συγκεκριμένα αναφέρει, “Μεξικανοί στρατιωτικοί ευθύνονταν, τουλάχιστον εν μέρει, για την εξαφάνιση των 43 φοιτητών της σχολής δασκάλων Αγιοτσινάπα το 2014“, επιβεβαιώνειη επίσημη έκθεση. «Οι ενέργειές τους, οι παραλείψεις τους ή η συμμετοχή τους επέτρεψαν την εξαφάνιση και την εκτέλεση των φοιτητών καθώς και τους φόνους άλλων έξι ανθρώπων», συμπλήρωσε ο υφυπουργός Εσωτερικών Αλεχάντρο Ενσίνας κατά τη διάρκεια της δημόσιας παρουσίασης της έκθεσης αυτής. «Δεν υπήρξε καμία ενέργεια των θεσμών, όμως υπήρχαν σαφείς ευθύνες στοιχείων» των ενόπλων δυνάμεων, πρόσθεσε, χωρίς να διευκρινίσει αν τα «στοιχεία» αυτά είναι ακόμη εν ενεργεία.
Ο κ. Ενσίνας, πρόεδρος της «Επιτροπής για την Αλήθεια για την Αγιοτσινάπα», που ιδρύθηκε με απόφαση του προέδρου Αντρές Μανουέλ Λόπες Ομπραδόρ προκειμένου να χυθεί φως σε αυτή την υπόθεση, ανέφερε ακόμη πως είναι απαραίτητο να συνεχιστεί η έρευνα για την εμπλοκή στρατιωτικών σε αυτό που χαρακτήρισε «κρατικό έγκλημα».
Στα τέλη Μαρτίου του 2022, ο κ. Λόπες Ομπραδόρ αποκάλυψε ότι αξιωματικοί του Πολεμικού Ναυτικού, που βαραίνουν υποψίες ότι παραποίησαν αποδεικτικά στοιχεία, αντιμετωπίζουν έρευνες. Έως σήμερα, ωστόσο, δεν έχει υπάρξει κάποιο πόρισμα ή επίσημη ανακοίνωση για την εξέλιξη αυτών.
Μεξικανικό δικαστήριο εξέδωσε τον Αύγουστο του 2022, 83 εντάλματα σύλληψης, ενώ οι αρχές του Μεξικού ζητούν από το Ισραήλ την έκδοση του Τομάς Σερόν, άλλοτε επικεφαλής της υπηρεσίας ερευνών για ποινικές υποθέσεις, ο οποίος κατηγορείται πως φαλκίδευσε αποδεικτικά στοιχεία στην υπόθεση των 43.
Στις 9 Σεπτεμβρίου 2025, η Πρόεδρος του Μεξικού Κλαούδια Σέινμπαουμ ανακοίνωσε πως οι αρχές του Μεξικού ζήτησαν από τις ΗΠΑ την έκδοση δυο προσώπων που βαραίνουν υποψίες πως ενέχονται στην υπόθεση της εξαφάνισης των 43 φοιτητών στην Αγιοτσινάπα. “Το αίτημα έκδοσης υποβλήθηκε απευθείας στον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, όταν συναντήθηκε με την κ. Σέινμπαουμ μία εβδομάδα νωρίτερα”, εξήγησε η αρχηγός του κράτους στην καθιερωμένη της πρωινή συνέντευξη Τύπου. Η πρόεδρος απέφυγε να αποκαλύψει τις ταυτότητες των δυο υπόπτων, εξηγώντας πως αυτό θα μπορούσε να βλάψει την έρευνα.
Σύμφωνα με την μεξικανική προεδρία, το αίτημα έκδοσης εντάσσεται σε μια ευρύτερη ατζέντα συνεργασίας με τις ΗΠΑ για ασφάλεια και δικαστική συνδρομή. Οι οικογένειες των θυμάτων, που ενημερώθηκαν την επομένη της συνάντησης, εξέφρασαν απογοήτευση, καθώς δεν παρουσιάστηκαν νέα στοιχεία για την τύχη των παιδιών τους.
Όταν το κράτος εκτελεί εν ψυχρώ τους φοιτητές του σε καιρό «δημοκρατίας»
Η υπόθεση παραμένει ανοιχτή περισσότερο από μια δεκαετία. Επισήμως, έχουν ταυτοποιηθεί απανθρακωμένα υπολείμματα μόλις τριών εκ των 43, ενώ η «ιστορική αλήθεια» της κυβέρνησης Πένια Νιέτο – ότι οι φοιτητές δολοφονήθηκαν από καρτέλ με συνέργεια αστυνομικών – έχει καταρρεύσει. Όλα τα πρόσωπα που ενεπλάκησαν στην υπόθεση μέχρι σήμερα είναι Μεξικανοί. Δεν έχει απαγγελθεί καμιά καταδίκη για την υπόθεση, εμβληματική στη χώρα όπου καταμετρώνται κάπου 120.000 εξαφανίσεις, με υπαιτιότητα διακινητών ναρκωτικών, αστυνομικών, στρατιωτικών και πιθανόν τοπικών αξιωματούχων.
Σήμερα, στο προαύλιο του Αγροτικού Πανεπιστημίου Normal υπάρχουν 43 πορτοκαλί καρέκλες με τις φωτογραφίες των εξαφανισμένων φοιτητών. Οι οικογένειες και οι φίλοι τους δεν έχουν σταματήσει να ψάχνουν. Ένας πατέρας λέει: “Λένε πως στο Μεξικό γεννιέσαι ή για να εξαφανίζεις ή για να εξαφανίζεσαι. Και όσοι δεν είναι τίποτα από τα δύο, τότε έχουν γεννηθεί για να ψάχνουν εκείνους που εξαφανίστηκαν.”
Έχει δίκιο. Μεταξύ 2007 και 2014 είχαν δολοφονηθεί στο Μεξικό, την «πιο διεφθαρμένη χώρα του πλανήτη» κατά τον μυθιστορηματικό ντεντέκτιβ Έκτορ Μπελασκοαράν Σάυν, τουλάχιστον 165.000 άνθρωποι, περισσότεροι δηλαδή από εκείνους που είχαν σκοτωθεί στο Αφγανιστάν και το Ιράκ, ενώ σύμφωνα με τη μεξικάνικη γραμματεία δημόσιας ασφάλειας, οι αγνοούμενοι για το ίδιο διάστημα, ξεπερνούν τις 25.000. Και δεν νομίζω ότι σε αυτά τα νούμερα περιλαμβάνονται οι κοπέλες της Χουάρες, που συνήθως δεν βρίσκονται, ούτε και οι δολοφονίες και εξαφανίσεις τους καταγράφονται επισήμως. Στα νεκροτομεία της χώρας βρίσκονται 50.000 πτώματα που δεν έχουν αναγνωριστεί, πολλά πτώματα θάβονται χωρίς να έχουν αναγνωριστεί, εξαιτίας της οξείας έλλειψης χώρου. Ενώ, κάτοικοι σε πολλές περιοχές βρίσκουν κάθε τόσο ομαδικούς τάφους.
Η Αγιοτσινάπα αρνήθηκε να συμμετέχει στις τελευταίες εκλογές και διοικείται πλέον από κοινοτικό συμβούλιο, μέσω συνελεύσεων στις γειτονιές. Οι αρχές της κοινότητας είναι αλληλεγγύη, δικαιοσύνη, εναντίωση στο κομματικό σύστημα και διαμόρφωση μιας στρατηγικής αντίστασης. “Παίρνουμε παράδειγμα από την Τσιάπας και από την κοινότητα των Purepecha που αυτονομήθηκαν πριν από λίγα χρόνια. Είναι πραγματικότητα, όχι ουτοπία”, λέει ένας κάτοικος.
“…Η ιστορία του κόσμου είναι γεμάτη με απουσίες. Και οι απουσίες γίνονται ένα μουρμουρητό, μια ισχυρή λέξη, ένα κλάμα ή μια κραυγή. Δεν ουρλιάζουμε για μεταμέλεια. Δεν κλαίμε για οίκτο. Δεν παραπονιόμαστε για παραίτηση. Ουρλιάζουμε, κλαίμε, παραπονιόμαστε ώστε εκείνοι που λείπουν, να μπορέσουν να βρουν το δρόμο τους πίσω. Ώστε να ξέρουν ότι είναι εδώ, ακόμη κι αν λείπουν. Ώστε να μην ξεχάσουν ότι εμείς δεν ξεχνάμε, πάντα θυμόμαστε…”
Απόσπασμα από ανακοινωθέν του EZLN (2015)
*Πηγές:
- Η ανακάλυψη των σωμάτων, Pierre Ducrozet
- Washington Office on latin America | WOLA
- roarmag.org/essays/mexico-civil-war-ayotzinapa
- nsarchive.gwu.edu/briefing-book/mexico-ayotzinapa
- Ayotzinapa, Mexico’s Army and López Obrador’s Silence, Human Rights Watch
- Οι 43 της Αγιοτσινάπα, Πάκο Ιγκνάσιο Τάιμπο Β’ (Netflix)