Πώς ένα χρόνο μετά, τα γεγονότα του Πολυτεχνείου λειτούργησαν διχαστικά ανάμεσα στα κόμματα και το φοιτητικό κίνημα.
Η πρώτη επέτειος του Πολυτεχνείου εορτάστηκε στις 24 Νοεμβρίου 1974, διότι στις 17 είχαν οριστεί οι πρώτες εκλογές μετά την πτώση της χούντας.
Τα γεγονότα της Μεταπολίτευσης και της πρώτης επετείου για την εξέγερση ήταν – σε συνέπεια των καιρών – διχαστικά. Η επιστροφή του Κωνσταντίνου Καραμανλή από τη Γαλλία, οι φοιτητικές παρατάξεις που δεν εφησύχαζαν και η γενικότερη «αναζήτηση ταυτότητας» στο πολιτικό και κοινωνικό σκηνικό τέθηκαν σε δοκιμασία, όταν πλησίαζαν εκλογές και παράλληλα, δεν μπορούσε να επέλθει συμφωνία ούτε για την ημερομηνία εορτασμού της επετείου του Πολυτεχνείου.
Η κυβέρνηση Καραμανλή είχε αποφασίσει διεξαγωγή των εκλογών στις 17 Νοέμβρη 1974, η πρόταση της ΚΝΕ ήταν να μεταφερθεί ο εορτασμός μερικές ημέρες αργότερα – κάτι που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στους αριστεριστές, θεωρώντας πως δεν είναι μια κινητή γιορτή και βέβαια, πως η όλη διαδικασία αποτελεί προσβολή προς τους νεκρούς.
Στις επακόλουθες διαδηλώσεις – έγιναν δυο ξεχωριστές – ακούγεται το σύνθημα «ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-Πολυτεχνείο» και ξάφνου, η επέτειος του Πολυτεχνείου αποκτά συγγενικούς δεσμούς με τη γενιά της Κατοχής. Από την άλλη πλευρά, όμως, δίχασε τον φοιτητικό κόσμο και γέννησε έναν προβληματισμό για την «ταυτότητα» του εορτασμού της επετείου.
Οι εκλογές έγιναν την ημερομηνία που είχαν προκηρυχτεί, αναδεικνύοντας ως πρώτο κόμμα τη Νέα Δημοκρατία με 54.37%, σχηματίζοντας μια κυβέρνηση με λαϊκή εντολή. Δεύτερο κόμμα ήταν η Ένωση Κέντρου που είχε συνασπιστεί με τις Νέες Δυνάμεις και ποσοστό 20.42% , τρίτο το ΠΑΣΟΚ με 13.58% και τέταρτη την Ενωμένη Αριστερά, που αποτελούνταν από το ΚΚΕ, το ΚΚΕ Εσωτερικού και την ΕΔΑ (Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά) και ποσοστό 9.47%.
Η Επταετία της Χούντας έλαβε οριστικά τέλος, μετά και το πέρας των εκλογών.
Μέγα πλήθος στην πρώτη επέτειο, το 1974
Μέγα πλήθος συρρέει στο Πολυτεχνείο εκείνη την λαμπερή Κυριακή, για να τιμήσει τους ήρωες φοιτητές που αντιστάθηκαν στη χούντα. Βλέπουμε τα πρόσωπά τους να έχουν έκφραση πολύ σοβαρή. Κοιτούν τα πάντα γύρω, προσμένοντας μια νέα αρχή, κάτι καινούργιο.
Στεφάνια καταθέτονται στη μνήμη των νεκρών, και σε μια φωτογραφία, βλέπουμε ένα από αυτά, που τα λουλούδια του σχηματίζουν το σήμα της Ειρήνης.
Στα κάγκελα (αλλά και παντού στον μέσα χώρο) ο κόσμος έχει αναρτήσει εκατοντάδες αναθήματα για τους νεκρούς ήρωες: ανθοδέσμες, ποιήματα και ζωγραφιές, που σήμερα, αν υπήρχαν, θα ήταν πολύτιμες μαρτυρίες αλλά δυστυχώς αφέθηκαν να χαθούν.
Ένα από τα ποιήματα, είναι εξαιρετικά αιχμηρό και δυσοίωνο. Γράφει: «Εσύ κοιμάσαι στο σπλάχνο της θύελλας κι εμείς κοιμώμαστε ξύπνιοι για να πεθαίνουμε κάθε μέρα ζωντανοί».
Εννοεί ότι οι ήρωες που πέρασαν στον αιώνιο ύπνο, δεν θα δουν (ευτυχώς) ποτέ τους συντρόφους τους, να «κοιμούνται ξύπνιοι για να πεθαίνουν κάθε μέρα ζωντανοί». Το ποίημα αυτό, με ένα παράξενο τρόπο, δείχνει κάτι που λίγοι μπορούσαν τότε να δουν.
Η απαγγελία της «Ρωμιοσύνης» από τον Ρίτσο
Στην πρώτη επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, ο Γιάννης Ρίτσος ανέβηκε στο χώρο του Πολυτεχνείου και απήγγειλε το ιστορικό του ποίημα «Ρωμιοσύνη», προκαλώντας βαθιά συγκίνηση στους χιλιάδες διαδηλωτές που είχαν συγκεντρωθεί εκεί. Η φωνή του ποιητή μετατράπηκε σε ένα δυνατό σύνθημα, που αντήχησε στους δρόμους του κέντρου της Αθήνας.
Η απαγγελία της «Ρωμιοσύνης» από τον Γιάννη Ρίτσο δεν ήταν απλά μια καλλιτεχνική στιγμή, αλλά μια πολιτική πράξη που ενίσχυσε το ηθικό των διαδηλωτών και έδωσε φωνή στην επιθυμία για ελευθερία και δικαιοσύνη. Η συγκέντρωση στο Πολυτεχνείο, που γινόταν για πρώτη φορά μετά την πτώση της δικτατορίας, είχε γίνει σημείο αναφοράς για το αντιδικτατορικό κίνημα.
Στο ποίημα, η φράση «Σώπα, όπου να ‘ναι θα σημάνουν οι καμπάνες» αντηχεί ως κάλεσμα για την αναγέννηση και την αλλαγή. Ο Ρίτσος περιγράφει το χώμα που πατούσαν οι διαδηλωτές ως κοινό κτήμα του λαού, σύμβολο αντοχής και συλλογικής μνήμης: «Αυτό το χώμα είναι δικό τους και δικό μας – δε μπορεί κανείς να μας το πάρει».